Czy aparat w telefonie zmierzy ciśnienie krwi? Co działa, a co nie

Nie. Nie na poziomie, z którego mógłby skorzystać lekarz, i nie w sposób, któremu warto ufać przy decyzji o lekach. Nie ma telefonu w Twojej kieszeni ani aplikacji w żadnym sklepie, które potrafiłyby podać wartość Twojego ciśnienia skurczowego i rozkurczowego na podstawie samego aparatu.

Powód jest mechaniczny. Wynik pomiaru ciśnienia to ciśnienie wewnątrz tętnicy, a każda metoda uznawana za pomiar dochodzi do niego tak samo: ściska tętnicę mankietem, aż przepływ ustanie, a potem zwalnia ucisk i wykrywa moment jego powrotu. Mankiet nie jest szczegółem wykonania. To on wykonuje pomiar — dostarcza znanego ciśnienia zewnętrznego, z którym porównuje się tętnicę. Obiektyw aparatu nie ma z czym niczego porównać.

To, co aparat potrafi, jest realne, ale to inne zadanie:

• Zobaczyć Twoje tętno. Przyłóż opuszek palca do obiektywu i lampy błyskowej, a obraz jaśnieje i ciemnieje z każdym uderzeniem serca. To fotopletyzmografia i jest prawdziwym sygnałem — dzięki niemu telefon może podać tętno, a coraz częściej także sprawdzić nieregularny rytm.
• Odczytać wyświetlacz. Skieruj aparat na ekran ciśnieniomierza, a oprogramowanie przepisze liczby do dzienniczka. To optyczne rozpoznawanie znaków, a nie pomiar, i jest to uczciwe zastosowanie aparatu w tym obszarze.

Tętno to nie ciśnienie. Tętno 72 pasuje zarówno do 110/70, jak i do 165/100, i właśnie dlatego wysokie ciśnienie nazywa się cichym zabójcą.

Aplikacje obiecujące wartość ciśnienia z palca i lampy błyskowej opierają się na dwóch pomysłach; oba są uprawnionymi tematami badawczymi i żaden nie przeżywa przeniesienia na telefon użytkownika.

Analiza fali tętna. Kształt fali ciśnienia biegnącej przez tętnice zmienia się wraz ze sztywnością tętnic i z ciśnieniem. Odczytaj przebieg dostatecznie precyzyjnie — brzmi argument — a z jego kształtu wywnioskujesz ciśnienie. Prace na poziomie badawczym używają do tego ściśle kontrolowanych czujników; aparat telefonu widzi rozmyte, skompresowane, automatycznie naświetlone wideo opuszka palca, przez skórę o zmiennej grubości i pigmentacji, przy nagrzewającej się lampie.

Czas przejścia fali tętna. Zmierz, ile czasu fala ciśnienia potrzebuje na przebycie drogi między dwoma punktami ciała, a otrzymasz wielkość korelującą z ciśnieniem — wyższe ciśnienie, szybsza fala. To wymaga jednak dwóch zsynchronizowanych czujników w znanej odległości i indywidualnej kalibracji względem prawdziwego mankietu. Jeden aparat daje jeden punkt na ciele i żadnej kalibracji.

Dowody kliniczne są bezlitosne. W 2016 roku zespół badawczy opublikował w JAMA Internal Medicine badanie walidacyjne jednej z najczęściej wtedy pobieranych aplikacji do pomiaru ciśnienia — opartej na aparacie i czujnikach aplikacji, pobranej grubo ponad sto tysięcy razy. W porównaniu z referencyjnym mankietem u 85 osób dorosłych przeoczyła mniej więcej osiem na dziesięć przypadków rzeczywiście wysokiego ciśnienia: osoby, których prawdziwe wyniki wskazywały nadciśnienie, były przez aplikację informowane, że są w normie. Zanim badanie się ukazało, aplikację zdążono już wycofać ze sprzedaży, ale jej potomkowie wciąż trafiają do sklepów.

Dwa fakty warto nosić przy sobie. Organy regulacyjne nie dopuściły żadnej aplikacji opartej wyłącznie na aparacie do pomiaru ciśnienia krwi — ani w Stanach Zjednoczonych, ani w Unii Europejskiej. A fałszywie uspokajający wynik jest gorszy niż brak wyniku: ktoś z nadciśnieniem 2. stopnia, komu powiedziano, że ma 118/76, dostał powód, żeby nie iść do lekarza.

„Urządzenie do pomiaru ciśnienia” obejmuje dziś sześć całkiem różnych rzeczy. Oto co je rozdziela:

Najważniejsza jest kolumna czwarta. Walidacja oznacza, że niezależne laboratorium porównało urządzenie z wzorcem rtęciowym lub równoważnym w określonej populacji i opublikowało wynik. Metody bezmankietowe nie są oszustwem — są wczesne, a standardy ich testowania dopiero powstają.

„Klasa medyczna” to hasło marketingowe bez ustalonej definicji prawnej, używane swobodnie na urządzeniach, których nigdy z niczym nie porównano. Trzy stojące za nim rzeczy są realne i sprawdzalne:

Praktyczna zasada: kupuj numer modelu, a nie markę. Producenci walidują pojedyncze modele, a tańszy krewniak zwalidowanego ciśnieniomierza to inne urządzenie. Wybór ciśnieniomierza omawia to szczegółowo.

Jest jedno miejsce, w którym aparat telefonu zarabia na siebie, i jest ono zupełnie nieefektowne. Gdy mankiet wykona już pomiar, liczby stoją przez trzydzieści sekund na małym ekranie i znikają, o ile ich nie zapiszesz — a to właśnie na zapisywaniu zwykle umiera domowe monitorowanie. Skieruj aparat na wyświetlacz, a aplikacja przepisze ciśnienie skurczowe, rozkurczowe i tętno do dzienniczka w jakieś dwie sekundy. Tak działa Camera Scan AI w aplikacji Dziennik ciśnienia krwi, a powodem jej dokładności jest właśnie to, że nie jest sprytna: kopiuje liczbę, którą podał Twój zwalidowany mankiet. Niczego nie wnioskuje, nie szacuje ani nie modeluje. Jeśli mankiet pokazuje 128/82, w dzienniczku jest 128/82. Każda aplikacja twierdząca, że tym samym aparatem odczytuje ciśnienie z Twojego ciała, robi coś zupełnie innego i żadna ilość AI w opisie tego nie zmienia.

Kwestię sprzętu rozstrzyga się szybko — zwalidowany ciśnieniomierz naramienny z komorą mankietu w rozmiarze odpowiednim do Twojego ramienia. Cała reszta to technika, a to właśnie z niej biorą się złe domowe pomiary:

• Załóż mankiet na gołą skórę, na ramię, tak by komora obejmowała około 80% jego obwodu. Zbyt mały mankiet zawyża wynik, czasem o 10 mmHg lub więcej.
• Najpierw posiedź spokojnie pięć minut, z podpartymi plecami, stopami płasko na podłodze i ramieniem na wysokości serca. Bez kawy, papierosów i wysiłku przez poprzednie 30 minut, a najpierw opróżnij pęcherz.
• Wykonaj dwa lub trzy pomiary w odstępach minuty i uśrednij je. Pojedyncze pomiary są z natury zaszumione.
• Stosuj protokół siedmiodniowy — rano i wieczorem przez siedem dni, z odrzuceniem pierwszego dnia i uśrednieniem reszty. To wokół tej średniej pisane są wytyczne i mówi ona o wiele więcej niż jakikolwiek pojedynczy wynik. Jak mierzyć w domu opisuje całą procedurę.

Odczytuj wynik według właściwej skali. Średnie domowe są niższe od wyników gabinetowych: domowa średnia 135/85 odpowiada mniej więcej gabinetowemu 140/90. Według kategorii ACC/AHA prawidłowe to poniżej 120/80, podwyższone to 120–129 skurczowego przy rozkurczowym poniżej 80, nadciśnienie 1. stopnia to 130–139 lub 80–89, a 2. stopnia to 140 lub więcej albo 90 lub więcej. Wytyczne europejskie (ESC) i NICE ustawiają próg nadciśnienia na 140/90, dlatego wynik 135/85 bywa opisywany różnie po dwóch stronach Atlantyku. Wynik powyżej 180/120 z bólem w klatce piersiowej, dusznością, osłabieniem lub kłopotami z mową to stan nagły — zamiast powtarzać pomiar, dzwoń po pogotowie.

Sensem całego ćwiczenia jest gromadzenie tych pomiarów w jednym miejscu. Miesiąc datowanych, uśrednionych wyników odpowiada na pytanie, na które nie odpowie żaden pojedynczy pomiar, i to na nim lekarz może się oprzeć.