Wat is een normale bloeddruk?

De bovendruk (systolisch) is de kracht in je slagaders op het moment dat je hart samentrekt en bloed wegpompt. De onderdruk (diastolisch) is de kracht tussen de hartslagen door, terwijl het hart zich weer vult. Beide worden gemeten in millimeters kwikdruk (mmHg).

Een meting van 118/76 betekent dat je slagaders bij elke hartslag een piekdruk van 118 mmHg zien en tussen de slagen door op 76 mmHg blijven. Je pols — hoe vaak je hart per minuut klopt — is een aparte meting, ook al tonen de meeste meters alle drie tegelijk.

Let op het verschil in grenswaarden tussen richtlijnen: Amerikaanse richtlijnen definiëren hypertensie vanaf 130/80 mmHg, terwijl Europese richtlijnen — waaronder NICE, waarvan de NHS in het Verenigd Koninkrijk de aanbevelingen volgt — de grens bij 140/90 mmHg leggen. Het volledige overzicht, inclusief gemiddelden per leeftijdsgroep, staat in onze bloeddruktabel per leeftijd, en onze landengidsen leggen de regels van het Verenigd Koninkrijk (NHS en NICE) en de VS (ACC/AHA) in detail uit.

Een gezonde bloeddruk is geen vast getal — variatie is normaal. Veelvoorkomende redenen waarom je waarden veranderen:

• Tijdstip van de dag. Bloeddruk daalt doorgaans 's nachts, stijgt vroeg in de ochtend en zakt geleidelijk gedurende de avond.
• Cafeïne, nicotine en alcohol. Elk kan je waarden 30 minuten of langer verhogen — vermijd ze voor je gaat meten.
• Stress en de omgeving. Veel mensen meten 10–20 mmHg hoger in een kliniek dan thuis, een patroon dat witte-jassenhypertensie wordt genoemd.
• Lichaamshouding en techniek. Een niet-ondersteunde rug, gekruiste benen, een hangende arm of praten tijdens de meting kunnen elk enkele mmHg toevoegen. Onze meetgids laat de juiste opstelling zien.
• Recente maaltijden, beweging en een volle blaas beïnvloeden je waarden ook allemaal.

Door deze variatie kijken artsen naar je gemiddelde over dagen of weken — één hoge meting na een stressvolle rit definieert jou niet.

Ga naar je arts als thuismetingen over een week gemiddeld 130/80 mmHg of hoger zijn, als je waarden maandenlang gestaag stijgen, of als lage waarden gepaard gaan met duizeligheid of flauwvallen. Ga eerder als je zwanger bent, diabetes hebt, of nier- of hartaandoeningen hebt — streefwaarden kunnen dan strakker zijn.

Neem gegevens mee, geen verhalen: een week gestructureerde thuismetingen is een van de nuttigste dingen die je een arts kunt geven. Een bloeddruklogboek — op papier of in een app — maakt van "mijn bloeddruk voelt de laatste tijd hoog" iets waar een arts mee kan werken.

Er bestaat geen aparte tabel voor vrouwen, voor mannen of voor mensen boven de 60. De ACC/AHA-categorieën hierboven — normaal onder 120/80 mmHg, verhoogd 120–129, hypertensie vanaf 130/80 — gelden voor elke volwassene, op je 25e en op je 85e. Wat met leeftijd en geslacht verandert is niet het streefgetal maar wat gebruikelijk is: slagaders worden in de loop van de decennia stijver, dus de gemiddelde bovendruk loopt op.

De cijfers hieronder zijn bevolkingsgemiddelden, geen doelen. Lees ze om te begrijpen waar je staat ten opzichte van leeftijdsgenoten, nooit als toestemming om een hoge waarde te accepteren omdat die vaak voorkomt.

Uit deze tabel volgen twee dingen. Ten eerste zit de gemiddelde volwassene boven de 70 op of boven de grens voor hypertensie — gebruikelijk is niet hetzelfde als gezond, en het behandelen van hoge bloeddruk op je 75e verlaagt nog altijd duidelijk het risico op beroertes en hartinfarcten. Ten tweede telt je eigen uitgangswaarde net zo zwaar als die van de bevolking: een vrouw die twintig jaar lang 100/65 mat, mag een verschuiving naar de hoge 120 als een echte verandering beschouwen, ook al is 128/78 op papier niets bijzonders. Cijfers per decennium staan in onze bloeddruktabel per leeftijd, en bloeddruk bij ouderen legt uit waarom streefwaarden na 75 individueel worden bepaald.

Zwangerschap is de enige echte uitzondering op "de categorieën gelden voor iedereen": waarden van 140/90 mmHg of hoger tijdens de zwangerschap vragen om snelle medische beoordeling, wat je cijfers daarvoor ook waren.

De meeste mensen komen hier met één specifiek paar getallen in gedachten. Hier staan de waarden die het vaakst worden opgezocht, met de ACC/AHA-categorie waarin ze vallen. Onthoud de regel waar iedereen op struikelt: een meting krijgt de hoogste van de twee categorieën, dus alleen de onderdruk kan je al een stap omhoog brengen.

Geen van deze categorieën is een diagnose. Eén meting na een stressvol telefoongesprek zegt iets over dat moment; een week aan metingen met de juiste techniek zegt iets over jou.

Dezelfde persoon meet in de spreekkamer meestal hoger dan aan de eigen keukentafel, dus de grenswaarden verschillen bewust. Een thuisgemiddelde van 135/85 mmHg komt overeen met een meting van ongeveer 140/90 bij de huisarts — het thuiscijfer ligt op beide getallen ruwweg 5 mmHg lager.

Dat verschil is waarom een cijfer uit de spreekkamer op zichzelf beide kanten op kan misleiden. Meet je bij de huisarts steeds hoger dan thuis, dan heb je mogelijk wittejassenhypertensie; is het omgekeerd — prima bij de dokter, hoog thuis — dan is dat gemaskeerde hypertensie, die een reëel risico met zich meebrengt en alleen te vinden is door thuis te meten.

Praktisch: meet zeven dagen lang twee keer per dag, laat dag één vallen en middel de rest. Elke meting meteen vastleggen — op papier of in Bloeddrukdagboek, dat de getallen van het display van je meter afleest en het gemiddelde voor je berekent — betekent dat het cijfer dat je je arts geeft ook echt het cijfer is waar iets op wordt gebaseerd.